Luật chơi xì dách chi tiết: cách tính điểm, xì bàn, ngũ linh và các biến thể

Xì dách là trò chơi bài dân gian quen thuộc trong các buổi họp mặt dịp Tết, còn được gọi là "xì lát" hay "21 điểm". Mục tiêu rất đơn giản: tổng điểm các lá trên tay càng gần 21 càng tốt nhưng không được vượt quá. Trong tiếng Anh, trò này có họ hàng gần là Blackjack, đôi khi được gọi là "Twenty-one".

Cách giải thích phổ biến cho cái tên là ghép từ "xì" (lá A, ace) và "dách" (lá J, jack), đúng với tổ hợp bài mạnh đặc trưng của trò chơi. Dù chung gốc, luật chơi xì dách ở Việt Nam có nhiều điểm khác blackjack trong casino, chẳng hạn ngũ linh, xì bàn hay quy định "non" và "quắc". Bài viết này tổng hợp phiên bản được nhiều bàn chơi áp dụng nhất, kèm các biến thể hay gây tranh cãi.

Trò chơi dùng một bộ bài Tây 52 lá, không có lá phăng teo. Số người phù hợp là từ 2 tới 6 người; đông hơn thì bài dễ cạn và nên dùng thêm bộ thứ hai. Một người làm nhà cái, những người còn lại là nhà con. Nhà cái có thể xoay vòng sau mỗi ván hoặc sau một số ván đã thống nhất.

• Nhà cái xào bài, mời người bên cạnh cắt bài rồi chia lần lượt theo chiều kim đồng hồ.
• Mỗi người nhận 2 lá úp, nhà cái nhận cuối cùng.
• Các nhà con lần lượt quyết định rút thêm hay dừng, sau đó nhà cái mới rút và "xét" bài.

Phần tính điểm là cốt lõi của luật chơi xì dách. Các lá từ 2 tới 10 tính đúng số in trên bài. Ba lá hình J, Q, K đều tính 10 điểm. Riêng lá A (xì) là lá linh hoạt nhất và cũng là nguồn gốc của phần lớn tranh cãi.

Người chơi được chọn giá trị có lợi nhất cho mình trong phạm vi bàn cho phép. Vì vậy, cùng một lá A có thể giúp tay bài từ "non" thành đủ điểm, hoặc ngược lại khiến tay bài bị quắc nếu tính sai.

Non, đủ tuổi và quắc

• Non: dưới 16 điểm. Nhà con đang non bắt buộc phải rút thêm; nếu cố dừng thì thường bị xử thua ("dằn non").
• Đủ tuổi: từ 16 tới 21 điểm, được phép dừng để so với nhà cái.
• Quắc: vượt 21 điểm, xử thua, trừ trường hợp nhà cái cũng quắc (tùy luật bàn có thể hòa hoặc vẫn thua).

1. Xì bàn: 2 lá A ngay từ đầu. Đây là tay bài mạnh nhất, thắng ngay.
2. Xì dách: 1 lá A và 1 lá 10, J, Q hoặc K ngay từ đầu.
3. Ngũ linh: rút đủ 5 lá mà tổng điểm vẫn không vượt 21.
4. Bài thường: từ 16 tới 21 điểm, so điểm cao thấp với nhà cái.

Câu hỏi được tìm nhiều là "xì dách với ngũ linh cái nào lớn hơn". Theo luật chơi xì dách phổ biến, xì dách lớn hơn ngũ linh vì xuất hiện ngay từ hai lá đầu, còn ngũ linh phải rút nhiều lần. Tuy vậy, một số nhóm lại xếp ngũ linh cao hơn để khuyến khích người chơi mạo hiểm. Nếu hai bên cùng tổ hợp đặc biệt, thông thường sẽ hòa.

1. 1

   Đặt cược và chia bài

   Nhà con đặt mức cược trước khi chia. Mỗi người nhận 2 lá úp.

2. 2

   Kiểm tra bài đặc biệt

   Ai có xì bàn hoặc xì dách thì lật ngay. Nếu nhà cái có, cả bàn thường xử theo bài của nhà cái.

3. 3

   Nhà con rút bài

   Lần lượt từng người quyết định rút thêm hoặc dừng. Tối đa 5 lá trên tay.

4. 4

   Nhà cái rút và xét

   Nhà cái rút tới khi hài lòng, sau đó lật bài từng người để so điểm.

5. 5

   Thanh toán

   Thắng thua tính theo mức cược đã đặt; tổ hợp đặc biệt có thể được nhân theo luật bàn.

Một chi tiết người mới hay bỏ qua: nhà cái có quyền xét bài từng người trước khi rút hết. Nhờ đó nhà cái có thể xét những người vừa rút nhiều lá (dễ quắc) rồi mới quyết định có rút thêm hay không.

Dữ liệu tìm kiếm cho thấy người chơi thường hỏi đi hỏi lại vài tình huống cụ thể. Dưới đây là cách xử lý phổ biến nhất, nhưng nên thống nhất trước khi vào ván.

• Nhà cái 15 có được xét?

  Nhiều bàn cho nhà cái đủ 15 điểm là được xét, trong khi nhà con phải từ 16. Có bàn yêu cầu cả hai cùng 16.

• 3 lá xì tính mấy điểm?

  Với 3 lá, A tính 10 hoặc 1, nên ba lá A có thể thành 12 hoặc 21 (10 + 10 + 1) tùy bàn công nhận.

• Quắc 28 có phải đền?

  Một số bàn quy định rút quá nặng (từ 28 trở lên) mà vẫn giấu bài thì phải đền gấp đôi. Nhiều bàn không áp dụng.

• Dằn non bị xử thế nào?

  Nhà con dừng khi dưới 16 thường bị xử thua; nhà cái dằn non có thể phải đền cả bàn.

Nếu muốn tìm hiểu phiên bản quốc tế với luật nhà cái cố định, xem bài blackjack online: luật chơi và cách tính điểm. Người thích dòng bài so điểm nhanh có thể đọc thêm baccarat là gì.

Qua nhiều buổi chơi cùng bạn bè, đội ngũ nhận thấy phần lớn cãi vã không đến từ may rủi mà từ việc hiểu luật chơi xì dách khác nhau. Vài thói quen dưới đây giúp cuộc vui trọn vẹn hơn.

• Ghi luật bàn ra giấy hoặc nhắn vào nhóm trước khi bắt đầu, nhất là giá trị lá A và điểm tối thiểu của nhà cái.
• Đặt mức chơi nhỏ, mang tính giải trí; dừng khi đến giờ đã hẹn thay vì cố gỡ.
• Xoay vòng nhà cái để ai cũng có cơ hội ngang nhau.
• Không để trẻ em tham gia các ván có yếu tố tiền bạc.